قرص اسپیرونولاکتون؛ کاربرد + نحوه استفاده + عوارض و تداخل دارویی

اسپیرونولاکتون یک داروی شناخته‌شده در گروه دیورتیک‌های نگه‌دارنده پتاسیم است که سال‌ها در درمان بیماری‌های قلبی، فشار خون و اختلال‌های هورمونی استفاده شده است. این دارو با مهار اثر هورمون آلدوسترون نقش مهمی در تنظیم آب و الکترولیت بدن دارد. برخلاف بسیاری از داروهای ادرارآور، اسپیرونولاکتون باعث دفع شدید پتاسیم نمی‌شود و همین ویژگی جایگاه خاصی به آن داده است.

در سال‌های اخیر، توجه به اسپیرونولاکتون فقط به بیماری‌های قلبی محدود نمانده و کاربرد آن در درمان مشکلات هورمونی، درمان آکنه و ریزش مو در خانم‌ها نیز پررنگ‌تر شده است. همین گستردگی مصرف باعث شده شناخت دقیق این دارو اهمیت بیشتری پیدا کند.

خانم دکتر کاغذی با هدف کمک و راهنمایی بیماران درباره داروها و بیماری ها، مشاوره رایگان ارائه می دهد. برای دریافت نوبت مشاوره وارد صفحه زیر شوید:
رزرو مشاوره رایگان

قرص اسپیرونولاکتون چیست؟

اسپیرونولاکتون برای کنترل فشار خون بالا و نارسایی قلبی استفاده می ‌شود. این دارو با کاهش فشار خون، از حملات قلبی و سکته مغزی جلوگیره کرده و به بهبود مشکلات کلیوی کمک می ‌کند. همچنین در درمان تورم‌ های ناشی از نارسایی قلبی و بیماری ‌های دیگری که باعث انباشت مایعات در بدن می ‌شوند، اسپرونولاکتون گزینه مناسبی است.

مکانیسم اثر اسپیرونولاکتون به زبان ساده

هورمون آلدوسترون باعث نگه‌داری سدیم و آب در بدن و دفع پتاسیم از کلیه می‌شود. اسپیرونولاکتون با مسدود کردن گیرنده‌های آلدوسترون در کلیه، این روند را مختل می‌کند. در نتیجه، دفع سدیم و آب افزایش پیدا می‌کند و پتاسیم در بدن حفظ می‌شود. این مکانیسم اثر باعث کاهش حجم مایعات بدن، کاهش فشار خون و کم شدن بار کاری قلب می‌شود. از طرفی، مهار آلدوسترون در بافت‌های دیگر بدن نیز اثرهای هورمونی خاصی ایجاد می‌کند که در درمان بعضی بیماری‌ها مفید است.

کاربردهای داروی اسپرونولاکتون

اسپیرونولاکتون با دفع سدیم و آب و نگهداری پتاسیم در بدن برای بیماری های مختلفی توسط پزشک تجویز می شود؛ شامل:

۱. نارسایی قلبی (Heart Failure)

در نارسایی قلبی، قلب توان پمپاژ مؤثر خون را از دست می‌دهد و در نتیجه مایع در بدن تجمع پیدا می‌کند. این تجمع باعث تنگی نفس، ورم اندام تحتانی و خستگی مداوم می‌شود. یکی از عوامل تشدیدکننده این وضعیت، افزایش ترشح هورمون آلدوسترون است. اسپیرونولاکتون با مهار گیرنده آلدوسترون در کلیه، از نگه‌داری سدیم و آب جلوگیری می‌کند. در نتیجه حجم مایع اضافی کاهش پیدا می‌کند و فشار وارد بر قلب کمتر می‌شود. نکته مهم این است که این دارو فقط ادرارآور نیست، بلکه اثر مستقیم روی بازسازی نامطلوب عضله قلب دارد. به همین دلیل مصرف آن در نارسایی قلبی متوسط تا شدید باعث بهبود بقا و کاهش بستری مجدد می‌شود.

در این بیماران معمولاً دوز پایین شروع می‌شود و کنترل منظم پتاسیم و عملکرد کلیه اهمیت بالایی دارد.

۲. فشار خون مقاوم به درمان

فشار خون مقاوم به حالتی گفته می‌شود که با مصرف حداقل سه داروی کاهنده فشار خون هنوز به حد مطلوب نرسیده است. در بسیاری از این بیماران، نقش آلدوسترون نادیده گرفته می‌شود. اسپیرونولاکتون با مهار اثر آلدوسترون، حجم خون را کاهش می‌دهد و مقاومت عروقی را کم می‌کند. این مکانیسم باعث افت فشار خون در بیمارانی می‌شود که به داروهای رایج پاسخ کافی نداده‌اند. به همین دلیل این دارو در گایدلاین‌های درمانی به‌عنوان گزینه مؤثر در فشار خون مقاوم معرفی شده است.

اثر اسپیرونولاکتون در این کاربرد تدریجی است و معمولاً بعد از چند هفته به‌صورت واضح دیده می‌شود.

۳. هایپرآلدوسترونیسم اولیه و ثانویه

در هایپرآلدوسترونیسم، بدن به‌صورت غیرطبیعی مقدار زیادی آلدوسترون ترشح می‌کند. این وضعیت باعث افزایش فشار خون، کاهش پتاسیم و ضعف عضلانی می‌شود. اسپیرونولاکتون درمان انتخابی این اختلال به شمار می‌رود، چون مستقیماً گیرنده آلدوسترون را مهار می‌کند. برخلاف داروهای دیگر که فقط علامت را کنترل می‌کنند، این دارو علت اصلی مشکل را هدف می‌گیرد. در هایپرآلدوسترونیسم اولیه، اسپیرونولاکتون هم برای تشخیص و هم برای درمان استفاده می‌شود. در نوع ثانویه که به دنبال نارسایی قلب یا سیروز کبدی ایجاد می‌شود، این دارو نقش کلیدی در کنترل علائم دارد.

۴. آکنه هورمونی در خانم‌ها

آکنه هورمونی معمولاً در ناحیه فک، چانه و گردن دیده می‌شود و به درمان‌های معمول پاسخ ضعیف می‌دهد. عامل اصلی این نوع آکنه، اثر هورمون‌های آندروژنی روی غدد چربی پوست است. اسپیرونولاکتون با مهار گیرنده آندروژن و کاهش تولید سبوم، التهاب پوستی را کم می‌کند. این اثر باعث کاهش تعداد و شدت ضایعات آکنه می‌شود. به همین دلیل این دارو در خانم‌هایی که آکنه مقاوم یا عودکننده دارند، کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده است.

نتیجه درمان معمولاً بعد از چند هفته ظاهر می‌شود و مصرف منظم نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.

۵. ریزش موی آندروژنیک در خانم‌ها

ریزش موی هورمونی در خانم‌ها اغلب با نازک شدن تدریجی مو در ناحیه فرق سر همراه است. این نوع ریزش به حساسیت فولیکول مو نسبت به آندروژن‌ها مربوط می‌شود. اسپیرونولاکتون با کاهش اثر این هورمون‌ها روی فولیکول مو، روند نازک شدن و ریزش را کند می‌کند. این دارو باعث رشد سریع مو نمی‌شود، اما از پیشرفت ریزش جلوگیری می‌کند و کیفیت مو را در بلندمدت بهبود می‌دهد.

در این کاربرد، درمان نیاز به صبر دارد و نتیجه واقعی معمولاً بعد از چند ماه دیده می‌شود.

۶. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

در PCOS عدم تعادل هورمونی باعث بروز علائمی مانند آکنه، پرمویی و ریزش مو می‌شود. اسپیرونولاکتون به‌عنوان داروی ضدآندروژن در کنترل این علائم نقش مؤثری دارد. این دارو به‌ویژه در کاهش پرمویی صورت و بدن مؤثر است و در کنار سایر درمان‌ها استفاده می‌شود. مصرف آن باید تحت نظر پزشک انجام شود، چون تنظیم دوز اهمیت زیادی دارد.

۷. سیروز کبدی و آسیت

در سیروز کبدی، تجمع مایع در شکم یا آسیت یک مشکل شایع است. افزایش آلدوسترون یکی از عوامل اصلی ایجاد این وضعیت محسوب می‌شود. اسپیرونولاکتون با مهار این هورمون، دفع سدیم و آب را افزایش می‌دهد و حجم آسیت را کاهش می‌دهد. به همین دلیل این دارو خط اول درمان آسیت در سیروز کبدی به شمار می‌رود و معمولاً همراه با محدودیت مصرف نمک استفاده می‌شود.

نحوه استفاده قرص اسپیرونولاکتون

استفاده از قرص اسپیرونولاکتون باید با رعایت دقیق دستورالعمل های پزشکی صورت گیرد. این دارو معمولاً به صورت خوراکی مصرف می‌ شود که شما می ‌توانید آن را به همراه غذا یا بدون غذا مصرف کنید، اما در صورت بروز ناراحتی معده، توصیه می ‌شود آن را با غذا یا شیر مصرف کنید. برخی افرادی که از اسپرونولاکتون استفاده می کنند، دچار ادرار در طول شب می شوند. برای جلوگیری از این موضوع، بهتر است قبل از ساعت ۶ بعد از ظهر از این دارو استفاده کنید.

پزشک یا داروساز این دارو را در بازه زمانی مشخصی تجویز می کند و شما وضعیفه دارید تا پایان زمان تجویز شده از این دارو استفاده کنید؛ زیرا برخی از افراد پس حساس بهبود اسپرونولاکتون را قطع می کنند. همچنین هرگز نباید دوز خود را افزایش دهید یا دارو را بدون مشورت با داروساز قطع کنید؛ زیرا ممکن است باعث بروز عوارض جانبی و تداخلات درمانی شود. در صورت بروز هرگونه علائم ناخوشایند یا بیشتر شدن علائم بیماری، به پزشک خود اطلاع دهید.

دوز مصرفی اسپیرونولاکتون برای شرایط مختلف

دوز مورد نیاز برای هر فرد بر اساس وضعیت پزشکی و پاسخ به درمان متفاوت است و بنابراین باید طبق دستورات پزشک تعیین شود. اما به طور کلی با توجه به بیماری دوز مصرفی همانند زیر است:

• برای درمان فشار خون بالا: 25 الی 100 میلی گرم هر 12 ساعت. این مقدار ممکن است با توجه به شرایط شما و پاسخ به درمان متفاوت باشد.
• نارسایی احتقانی قلب: هر روز یک عدد قرص20 میلی گرم؛ اگر پاسخ بیمار به این دوز قابل قبول بود داروساز می توان دوز را به 37.5 میلی گرم بر اساس علائم بالینی افزایش داد.
• هیپوکالمی (کاهش سطح یون پتاسیم در بدن): هر روز یک عدد قرص 25 الی100 میلی گرم.
• پرمویی (هیرسوتیسم): یک عدد قرص 50 الی200 میلی گرم هر روز یا هر 12 ساعت.
• زنان مبتلا به آکنه هورمونی: یک عدد قرص 50 الی200 میلی گرم هر روز یا هر 12 ساعت.
• بیماران مبتلا به هیپرآلدوسترونیسم: 100 الی 400 میلی گرم در روز.

عوارض جانبی داروی اسپیرونولاکتون

مصرف قرص اسپیرونولاکتون می تواند عوارض جانبی به همراه داشته باشد. اگر این دارو را به صورت خودسرانه مصرف کنید و دستورات پزشک یا داروساز را رعایت نکنید، ممکن است به عوارض این دارو را تجربه کنید. اگر پس از مصرف هر گونه علائم غیرعادی را در وضعیت خود مشاهده کردید، فورا به داروساز یا پزشک اطلاع دهید. برخی از شایع ترین علائم موارد زیر است:

• خواب آلودگی
• سرگیجه
• سبکی سر
• ناراحتی معده
• اسهال
• حالت تهوع
• استفراغ
• کم آبی بدن
• عدم تعادل الکترولیت
• خشکی دهان/تشنگی غیرمعمول
• گرفتگی عضلات/ضعف
• ضربان قلب آهسته/سریع/نامنظم
• گیجی
• مشکلات کلیوی (مانند تغییر در مقدار ادرار)
• غش
• تغییر دوره قاعدگی
• درد سینه
• بزرگ شدن سینه (ژنیکوماستی) در مردان
• مشکلات عملکرد جنسی
• علائم عفونت (مانند گلودرد، تب)
• استفراغ شبیه تفاله قهوه
• علائم مشکلات کبدی (مانند تهوع/استفراغی که قطع نمی‌شود، ادرار تیره، درد معده/شکم، زردی چشم/پوست)
• کبودی/خونریزی آسان
• واکنش ‌های آلرژیک از جمله بثورات پوستی، خارش/تورم (به ویژه در صورت/زبان/گلو)، سرگیجه شدید و مشکلات تنفسی

موارد احتیاط در مصرف قرص اسپیرونولاکتون

برای مصرف ایمن و بدون عوارض جانبی رعایت موارد احتیاط می تواند بسیار کمک کننده باشد. این موارد توصیه هایی از جانب داروساز قبل از مصرف قرص اسپیرونولاکتون است که به شما کمک میکند تا احتمال عوارض جانبی را کاهش دهید. برخی از این توصیه ها و موارد عبارت اند از:

1. تشخیص حساسیت یا آلرژی: قبل از شروع مصرف این دارو، اطمینان حاصل کنید که به هیچ از مواد موجود در اسپیرونولاکتون حساسیت یا آلرژی ندارید. اگر هم به این دارو یا داروهای مشابه حساسیت یا آلرژی دارید، پزشک یا داروساز را مطلع سازید.
2. سابقه پزشکی: اگر سابقه پزشکی مانند مشکلات کلیوی، کبدی، نارسایی قلبی، فشار خون پایین، دیابت یا سایر مشکلات سلامتی دارید، به پزشک یا داروساز خود بگویید.
3. مصرف داروهای دیگر: اگر همراه با قرص اسپیرونولاکتون داروی دیگری مصرف می کنید لیست این داروها را به داروساز نشان دهید؛ بخصوص اگر مکمل های حاوی پتاسیم مصرف می کنید.
4. عملکرد رانندگی و استفاده از ماشین ‌آلات: مصرف این دارو ممکن است باعث خواب ‌آلودگی و سرگیجه شود. در نتیجه در طول مصرف این دارو از رانندگی و استفاده از ماشین ‌آلات پرهیز کنند.
5. مصرف الکل و مواد مخدر: مصرف الکل یا مواد مخدر می ‌تواند اثرات جانبی این دارو را تشدید کند، بنابراین باید از مصرف همزمان آن ‌ها خودداری شود.
6. تاثیر بر بارداری و شیردهی: در صورت بارداری یا شیردهی، قبل از شروع مصرف این دارو باید با پزشک مشورت کنید؛ زیرا ممکن است برای جنین یا نوزاد مضر باشد.

تداخل دارویی قرص اسپیرونولاکتون

تداخلات دارویی می ‌توانند تأثیرات جانبی داروهای دیگر را تغییر دهند یا خطر عوارض جانبی را افزایش دهند. مصرف قرص اسپیرونولاکتون همزمان با داروهایی که سطح پتاسیم خون را افزایش می‌ دهند، احتمال افزایش پتاسیم خون و بروز مشکلات قلبی را افزایش می ‌دهد. پس اگر همراه اسپبرونولاکتون دارو یا مکمل مصرف می کنید با داروساز درباره تداخلات دارویی مشورت کنید. برخی از داروهایی که ممکن است با داروی اسپیرونولاکتون تداخل داشته باشد در جدول زیر آمده است:

جمع بندی

به طور کلی قرص اسپیرونولاکتون یک داروی دیورتیک است که عمدتاً برای کاهش فشار خون بالا و نارسایی قلبی استفاده می ‌شود. این دارو می ‌تواند با دیگر داروها تداخل داشته باشد، به ‌ویژه با داروهایی که سطح پتاسیم خون را افزایش می‌ دهند. این تداخلات ممکن است خطرناک باشند و خطر ایجاد عوارض جانبی را افزایش دهند. بنابراین مهم است که قبل از مصرف هر دارویی، با فردی متخصص مشورت کنید. برای مشاوره دارویی می توانید وارد صفحه نوبت دهی شوید.