اگر مدتی است از جوش صورت و جای جوش آن خسته شدید و دنبال درمان مؤثر هستید، احتمالا اسم رتینوئیدهای موضعی به گوشتان خورده است. این ترکیبات یکی از مؤثرترین درمانها برای جوش و مراقبت از پوست هستند که امروزه توسط متخصصان پوست در سراسر دنیا تجویز میشوند. اما دقیقا رتینوئید موضعی چیست؟ چه انواعی دارد؟ و چطور باید از آن استفاده کرد تا بهترین نتیجه را گرفت؟ در ادامه قدم به قدم توضیح میدهیم.
مطالب این مقاله
رتینوئید موضعی چیست؟
رتینوئیدهای موضعی خانوادهای از ترکیبات مشتق از ویتامین A هستند که بهصورت کرم، ژل یا محلول روی پوست استفاده میشوند. این ترکیبات سلولهای پوست را وادار به نوسازی سریعتر میکنند و با کنترل چربی و باز کردن منافذ، مانع تشکیل جوش میشوند. در واقع رتینوئیدها روی سه عامل اصلی بروز جوش اثر دارند:
- جلوگیری از بسته شدن منافذ پوست
- کاهش التهاب
- تنظیم چربی پوست
به همین دلیل، رتینوئید موضعی یکی از پایههای درمان جوش در اغلب نسخههای متخصص پوست است.
چرا رتینوئیدهای موضعی برای درمان جوش مفیدند؟
رتینوئیدها با لایهبرداری سطحی و کنترل تولید سبوم (چربی پوست)، از تجمع سلولهای مرده در منافذ جلوگیری میکنند. همین باعث میشود:
- جوشهای سرسیاه و سرسفید کاهش پیدا کنند.
- التهاب و قرمزی جوشها کمتر شود.
- پوست سریعتر ترمیم شود و جای جوشها زودتر محو گردد.
در واقع، رتینوئید موضعی نهتنها برای درمان جوش فعلی مؤثر است، بلکه به پیشگیری از بروز جوشهای جدید هم کمک میکند.
انواع رتینوئید موضعی برای جوش
رتینوئیدهای موضعی انواع مختلفی دارند که هر کدام قدرت و کاربرد خاص خودشان را دارند. در ادامه معروفترین و پرکاربردترین آنها را معرفی میکنیم:
۱. رتینول (Retinol)
رتینول ملایمترین و رایجترین نوع رتینوئید موضعی است و در محصولات مراقبت از پوست غیرنسخهای زیاد دیده میشود. ویژگی های رتینول شامل:
- قدرت ملایم: چون باید در پوست به رتینوئیک اسید تبدیل شود، اثرش آهستهتر ولی تحریکش کمتر است.
- بهبود تدریجی جوشها: با لایهبرداری ملایم، از تجمع سلولهای مرده و بسته شدن منافذ جلوگیری میکند.
- اثر ضدپیری هم دارد: باعث افزایش کلاژن و کاهش چروکهای سطحی میشود.
رتینول برای افرادی که تازه میخواهند رتینوئید را شروع کنند یا پوست حساسی دارند، بهترین انتخاب است. همچنین برای جوشهای خفیف تا متوسط، مخصوصا جوشهای سرسیاه و سرسفید بسیار مفید است.
نکته مهم: رتینول باید حداقل ۳ تا ۶ ماه استفاده شود تا نتیجه قابلتوجهی در کاهش جوشها و لکها دیده شود. بهتر است از محصولات دارای غلظت پایین (۰.۲۵٪ تا ۰.۵٪) شروع کنید.
۲. آداپالن (Adapalene)
آداپالن یکی از مدرنترین رتینوئیدهای موضعی است که بهطور خاص برای درمان آکنه طراحی شده است. این ترکیب در داروهای بدون نسخه (مثل Differin Gel) وجود دارد. ویژگی های مهم آداپالن شامل:
- ضدالتهاب قوی: التهاب و قرمزی جوشهای فعال را کاهش میدهد.
- جلوگیری از بسته شدن منافذ: روند کراتینسازی پوست را تنظیم میکند تا منافذ تمیز بمانند.
- پایداری بالا: نسبت به نور و هوا مقاومتر است، یعنی میتوان آن را راحتتر در روتین استفاده کرد.
آداپالن برای پوستهای چرب و مستعد جوش، مخصوصا اگر جوشهای ریز زیرپوستی یا سرسیاه دارید، بهترین انتخاب است. همچنین برای افرادی که پوستشان به ترتینوئین واکنش نشان میدهد، آداپالن گزینهای عالی و قابل تحملتر است.
نکته: آداپالن معمولاً در غلظت ۰.۱٪ یا ۰.۳٪ وجود دارد. در هفتههای اول کمی خشکی یا پوستهریزی طبیعی است، اما بعد از دو هفته پوست سازگار میشود.
۳. ترتینوئین (Tretinoin)
ترتینوئین (که با نام Retin-A هم شناخته میشود) یکی از قویترین و شناختهشدهترین رتینوئیدهای موضعی است که فقط با نسخه پزشک عرضه میشود. ویژگی های ترتینوئین شامل:
- تحریک قوی نوسازی سلولی: باعث ریزش سریع سلولهای مرده و تولید سلولهای جدید میشود.
- کاهش جای جوش و لک: با تحریک ساخت کلاژن، بافت پوست را یکنواختتر و صافتر میکند.
- بهبود جوشهای التهابی: قرمزی و برجستگی جوشها را کاهش میدهد.
ترتینوئین برای افرادی که جوشهای متوسط تا شدید دارند یا بعد از درمان، دنبال کاهش جای جوش و لک هستند، بسیار مفید است.
نکته: ترتینوئین میتواند باعث تحریک شدید در هفتههای اول شود، پس باید با فاصله (۲–۳ شب در هفته) شروع کنید. حتماً از مرطوبکننده و ضدآفتاب SPF 50 استفاده کنید زیرا پوست را نسبت به نور خورشید حساستر میکند.
۴. تزاروتن (Tazarotene)
تزاروتن قویترین رتینوئید موضعی است و معمولا برای درمان موارد جدیتر جوش یا حتی پسوریازیس استفاده میشود. ویژگیهای تزاروتن عبارت اند از:
- قدرت درمانی بالا: باعث پاکسازی عمیق منافذ و کاهش قابلتوجه جوشها میشود.
- تنظیم قوی چرخه سلولی: تولید چربی و رشد بیشازحد سلولهای کراتینی را کنترل میکند.
- اثر روشنکننده پوست: به مرور لکههای تیره و جای جوش را کمرنگ میکند.
تزاروتن برای افرادی که درمانهای ملایمتر مثل آداپالن یا ترتینوئین جواب ندادهاند، مناسب است.
نکته: به دلیل قدرت بالا، احتمال قرمزی، سوزش و خشکی پوست زیاد است. استفاده از مرطوبکننده سبک و شروع تدریجی (مثلاً هفتهای دو شب) ضروری است. تزاروتن برای خانمهای باردار یا شیرده ممنوع است.
طرز استفاده درست از رتینوئیدهای موضعی
استفاده نادرست از رتینوئیدها ممکن است باعث سوزش، خشکی یا پوستهریزی شود. برای جلوگیری از این موارد، نکات زیر را رعایت کنید:
- از مقدار کم شروع کنید: اندازهی یک نخود برای کل صورت کافی است.
- هفتهای ۲ تا ۳ شب استفاده کنید و بعد از چند هفته به تدریج به هر شب برسانید.
- فقط شبها استفاده کنید زیرا رتینوئیدها در برابر نور خورشید ناپایدارند.
- همیشه از مرطوبکننده استفاده کنید تا پوستتان خشک نشود.
- ضدآفتاب فراموش نشود! رتینوئیدها پوست را به نور حساستر میکنند.
- اگر برای اولین بار از رتینوئید موضعی استفاده میکنید، بهتر است با رتینول یا آداپالن شروع کنید.
طرز استفاده درست از رتینوئیدهای موضعی
نکات مهم هنگام استفاده از رتینوئید موضعی
- در دوران بارداری یا شیردهی از رتینوئیدها استفاده نکنید.
- از مصرف همزمان محصولات لایهبردار یا حاوی اسیدهای قوی پرهیز کنید تا پوست تحریک نشود.
- در هفتههای اول احتمال خشکی، پوسته شدن و قرمزی وجود دارد که طبیعی است و معمولاً بعد از دو تا سه هفته برطرف میشود.
- اگر سوزش شدید یا التهاب ماندگار حس کردید، مصرف را قطع کنید و با پزشک مشورت کنید.
چقدر طول میکشد تا نتیجه ظاهر شود؟
اثر رتینوئیدهای موضعی فوری نیست. معمولاً بعد از ۴ تا ۶ هفته اولین بهبودها دیده میشود، اما نتیجه واقعی بعد از ۳ ماه استفاده منظم ظاهر میشود. در این مدت، ممکن است در هفتههای اول جوشها کمی بیشتر شوند (اصطلاحاً “Purging”) که نشانهی فعال شدن روند پاکسازی پوست است و جای نگرانی ندارد.
سخن آخر
رتینوئیدهای موضعی یکی از مؤثرترین درمانها برای جوش، لک و بهبود بافت پوست هستند. با استفاده منظم و درست از انواع رتینوئید موضعی برای جوش، پوست شفافتر، یکنواختتر و سالمتر میشود. اگر تازه قصد شروع دارید، با رتینول یا آداپالن شروع کنید و به مرور سراغ گزینههای قویتر مانند ترتینوئین یا تزاروتن بروید. همیشه یادتان باشد که صبوری، مراقبت و استفاده منظم کلید نتیجهگیری از رتینوئید است.
