دوران بارداری علاوه بر تمام زیباییها و لحظههای خاصش، با تغییرات زیادی در بدن همراه است. یکی از مهمترین تغییرها، تغییرات پوستی است که بسیاری از مادران تجربه میکنند. بنابراین داشتن یک روتین صحیح مراقبت از پوست در بارداری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هم از مشکلات پوستی جلوگیری میکند و هم به سلامت و آرامش مادر کمک میکند. در این مقاله از سری مقالات دکتر کاغذی بهصورت کامل بررسی می کنیم که در دوران بارداری چه کارهایی برای سلامت پوست لازم است و چه نکاتی را باید رعایت کنید.
مطالب این مقاله
چرا مراقبت از پوست در بارداری مهم است؟
در دوران بارداری، سطح هورمونها تغییر میکند و این موضوع روی پوست تاثیر مستقیم دارد. بعضیها دچار آکنه میشوند، بعضیها تیرگی پوست را تجربه میکنند و برخی هم با خشکی یا حساسیت مواجه میشوند. به همین دلیل مراقبت از پوست در بارداری فقط جنبه زیبایی ندارد؛ بلکه کمک میکند پوست کمتر آسیب ببیند و بعد از بارداری سریعتر به حالت طبیعی برگردد. از طرفی بسیاری از محصولات پوستی برای بارداری مناسب نیستند و آگاهی از آنها ضروری است.
تغییرات رایج پوستی در دوران بارداری
در ادامه به برخی از رایج ترین تغییرات پوستی در دوران بارداری اشاره می کنیم:
۱. لکهها و تیرگی پوست (ملاسما یا ماسک بارداری)
در دوران بارداری سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون بالا میرود و همین موضوع باعث تحریک ملانینسازی در پوست میشود. نتیجهاش ایجاد لکههای قهوهای یا خاکستری روی پیشانی، گونهها و بالای لب است که به آن ملاسما یا ماسک بارداری میگویند. این لکهها در نور خورشید تیرهتر میشوند، به همین دلیل استفاده از ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد. ملاسما معمولاً بعد از زایمان کمرنگتر میشود، اما میتوان با روتین ملایم و مناسب آن را بهتر کنترل کرد. ضدآفتاب مینرال، ویتامین C ملایم و پرهیز از آفتاب کمک زیادی میکنند.
۲. آکنه بارداری
تغییرات هورمونی میتوانند باعث افزایش چربی پوست و ایجاد جوشهای ریز و درشت شوند. بعضی خانمها که قبلاً پوست کاملاً صاف داشتهاند در بارداری ناگهان با جوش مواجه میشوند. این آکنه معمولاً در سهماهه اول شدیدتر است. از آنجا که بسیاری از محصولات ضدجوش مثل رتینوئید (رتینول) و برخی اسیدها (اسید سالیسیلیک) برای بارداری مناسب نیستند، درمان باید کاملاً ملایم باشد. استفاده از شوینده ملایم، مرطوبکننده غیرچرب، ضدآفتاب بدون چربی و پرهیز از دستکاری جوشها بهترین انتخاب است. نوشیدن آب کافی و کاهش مصرف شیرینیها هم به کنترل این وضعیت کمک میکند.
۳. خشکی و خارش پوست
در دوران بارداری بدن آب بیشتری نیاز دارد و تغییرات هورمونی نیز باعث میشود پوست رطوبت خود را سریعتر از دست بدهد. نتیجهاش خشکی، پوستهپوسته شدن و گاهی خارش آزاردهنده است. این مشکل در نواحی مثل شکم، سینهها و رانها شدیدتر است، زیرا پوست در این نواحی کشیده میشود. استفاده از مرطوبکنندههای غنی، روغنهای طبیعی و کرمهای حاوی سرامید بهترین روش کنترل این وضعیت است. حمام طولانی و آب داغ خشکی را تشدید میکند، پس بهتر است مدت حمام کوتاه باشد و بعد از دوش حتماً از مرطوبکننده استفاده شود.
۴. ترکهای پوستی (استرچ مارک)
ترکهای پوستی در دوران بارداری زمانی ایجاد میشوند که سطح پوست سریعتر از حد معمول کشیده شود. در بارداری این کشیدگی در شکم، باسن، رانها و سینهها بیشتر دیده میشود. ترکها ابتدا به رنگ قرمز یا بنفش هستند و بعد از مدتی روشنتر و نقرهای میشوند. دلیل اصلی آن کاهش خاصیت ارتجاعی پوست است. اگرچه جلوگیری کامل از استرچ مارک ممکن نیست، اما میتوان شدت آن را کم کرد. استفاده منظم از روغنها و کرمهای مرطوبکننده، نوشیدن آب کافی، افزایش وزن تدریجی و ماساژ پوست باعث کاهش احتمال و عمق ترکها میشود.
نکات طلایی برای مراقبت از پوست در بارداری
در ادامه کاربردیترین نکات را میگویم تا یک روتین اصولی و ایمن داشته باشید:
۱. پاکسازی ملایم اما منظم
در دوران بارداری پوست حساستر از همیشه میشود، بنابراین پاکسازی باید بسیار ملایم باشد. استفاده از شویندههای بدون الکل و بدون عطر بهترین انتخاب است. شستوشوی صورت دو بار در روز کافی است و بیشتر از این باعث خشکی، تحریک یا ایجاد جوش میشود. اگر آرایش استفاده میکنید یا ضدآفتاب دارید، یک پاککننده ملایم مثل میسلارواتر مناسب است. هدف این مرحله حفظ تعادل پوست است، نه خشککردن یا چربتر کردن آن. پاکسازی درست، پایه تمام روتین مراقبت از پوست در بارداری است و کمک میکند پوست تنفس کند و کمتر دچار مشکلات پوستی شود.
۲. مرطوبکننده مناسب انتخاب کنید
در دوران بارداری نیاز پوست به رطوبت بیشتر میشود، چون تغییرات هورمونی باعث تبخیر سریعتر آب از سطح پوست میشود. یک مرطوبکننده مناسب باید ساده، ایمن و سرشار از ترکیبات آبرسان باشد. هیالورونیک اسید، سرامیدها، گلیسیرین و روغنهای طبیعی مثل جوجوبا و بادام از بهترین گزینهها هستند. مرطوبکننده باعث کاهش خشکی، کنترل خارش و حتی کاهش احتمال ایجاد ترک پوستی میشود. بهتر است روزی دو بار، مخصوصاً بعد از حمام، از آن استفاده شود تا رطوبت داخل پوست قفل شود. مرطوبسازی مرتب یکی از مهمترین پایههای روتین پوست در دوران بارداری است.
۳. استفاده از ضدآفتاب، مهمترین بخش مراقبت از پوست در بارداری
نور خورشید عامل تشدیدکننده اصلی لکههای بارداری (ملاسما) است، به همین دلیل استفاده از ضدآفتاب در این دوران کاملاً ضروری است. ضدآفتاب باید حداقل SPF 30 داشته باشد و ترجیحاً از نوع مینرال یا فیزیکال باشد که با زینک اکساید و تیتانیوم دیاکسید ساخته میشود و برای بارداری بیخطر است. حتی وقتی داخل خانه هستید، استفاده از ضدآفتاب اهمیت دارد چون نور خورشید از پنجره عبور میکند. تجدید ضدآفتاب هر سه ساعت توصیه میشود. این کار نهتنها از لکها پیشگیری میکند، بلکه مانع پیری زودرس پوست هم میشود. بدون ضدآفتاب، هیچ روتینی کامل نیست.
۴. نوشیدن آب کافی
بدن در دوران بارداری برای سلامت مادر و رشد جنین به آب بیشتری نیاز دارد. کمآبی باعث کدری، خشکی، خارش و افزایش احتمال ترک پوستی میشود. نوشیدن کافی آب سادهترین و مؤثرترین روش برای کمک به سلامت پوست است. نوشیدن ۷ تا ۸ لیوان آب در طول روز مناسب است، اما بسته به شرایط بدن میتواند کمی بیشتر هم باشد. نوشیدنیهای شیرین جای آب را نمیگیرند. اگر نوشیدن آب سخت است، میتوان از آب طعمدار طبیعی با لیمو، خیار یا نعناع استفاده کرد. هیدراته نگه داشتن بدن از درون، تأثیر زیادی روی شفافیت و نرمی پوست دارد.
۵. تغذیه مناسب و سالم
رژیم غذایی در دوران بارداری مستقیماً روی وضعیت پوست تأثیر دارد. غذاهای سرشار از ویتامین C (مثل پرتقال، کیوی و توتفرنگی)، ویتامین E (مثل بادام و آووکادو) و امگا ۳ (مثل ماهی سالمون و گردو) به سلامت پوست کمک زیادی میکنند. این مواد تولید کلاژن را تقویت میکنند، التهاب را کاهش میدهند و مانع خشکی پوست میشوند. در مقابل، مصرف زیاد شیرینی، غذاهای چرب، فستفود و نوشیدنیهای قندی میتواند جوشها را بیشتر کند. یک تغذیه سالم علاوه بر اینکه انرژی بدن را تامین میکند، پایهای قوی برای یک روتین مؤثر مراقبت از پوست در بارداری است.
چه محصولاتی در بارداری ممنوعاند؟
این بخش بسیار مهم است چون برخی مواد بهصورت علمی ثابت شده برای بارداری مناسب نیستند:
۱. رتینول و مشتقات ویتامین A: کاملاً ممنوع. در کرمهای ضدچروک یا ضدجوش وجود دارد.
۲. سالیسیلیک اسید غلیظ: سالیسیلیک اسید در غلظت پایین و بهصورت شوینده معمولاً مشکلی ندارد، اما محصولات درمانی قوی باید کنار گذاشته شوند.
۳. هیدروکینون: برای درمان لک استفاده میشود اما در بارداری نباید مصرف شود.
۴. اسیدهای لایهبردار قوی مثل AHA و BHA با درصد بالا: لایهبردارهای ملایم مشکلی ندارند، اما درصدهای بالا نه.
اینها مواردی هستند که در روتین مراقبت از پوست در بارداری باید کاملاً حذف شوند.
چه محصولاتی مجاز و بیخطر هستند؟
در دوران بارداری میتوانید با خیال راحت از اینها استفاده کنید:
- هیالورونیک اسید
- ویتامین C ملایم
- آلوئهورا
- نیاسینامید
- سرامیدها
- ضدآفتاب مینرال
روغنهای طبیعی مثل بادام شیرین، جوجوبا، آرگان
این ترکیبات نه تنها خطر ندارند، بلکه برای مراقبت از پوست در بارداری بسیار مفید هستند.
مدیریت لکها و تیرگی پوست در دوران بارداری
اگر دچار ملاسما شدهاید، نگران نباشید؛ این لکها بسیار شایعاند. چیزهایی که کمک میکنند:
- ضدآفتاب دائمی
- استفاده از ویتامین C
- مرطوبکردن منظم
- پرهیز از گرما و نور مستقیم خورشید
- استفاده از ماسکهای خانگی ملایم مثل ماسک ماست و عسل
بعد از بارداری، اگر لکها باقی ماندند، میتوان از درمانهای قویتر زیر نظر متخصص استفاده کرد.
چطور از ترکهای پوستی جلوگیری کنیم؟
هیچ روش قطعی برای جلوگیری از ترک وجود ندارد، اما این کارها احتمال آن را کم میکنند:
- آب کافی
- کرم و روغن ضدترک
- ماساژ منظم
- کنترل افزایش وزن (تدریجی و سالم)
این موارد بخش مهمی از مراقبت از پوست در بارداری محسوب میشوند.
سخن آخر
دوران بارداری دوران زیبایی است اما تغییرات پوستیاش میتواند چالشبرانگیز باشد. با یک روتین اصولی مراقبت از پوست در بارداری میتوان بسیاری از این مشکلات را کنترل کرد. پاکسازی ملایم، مرطوبکردن منظم، استفاده از ضدآفتاب، نوشیدن آب کافی و پرهیز از مواد ممنوعه مهمترین نکات این دوران هستند.
