جوش‌های هورمونی چه شکلی هستند؛ نقش هورمون‌ها در ایجاد جوش صورت + عکس

تصور کنید هر ماه، درست قبل از قاعدگی یا در شرایط استرس، چند جوش بزرگ و دردناک روی فک و چانه‌تان ظاهر شود، بدون اینکه دلیل واضحی داشته باشد. شاید کرم‌ها، شوینده‌ها و ماسک‌های مختلف را امتحان کرده باشید و هنوز نتیجه‌ای نگرفته باشید. اگر این تجربه برای شما آشناست، احتمال زیادی وجود دارد که این جوش‌ها هورمونی باشند. هنگامی که این جوش‌ها را بشناسید و نقش هورمون‌ها در ایجاد آن‌ها را درک کنید، می‌توانید با راهکارهای هدفمند و علمی آن‌ها را کنترل کنید و پوست شفاف و سالمی داشته باشید. در ادامه این مقاله در وبلاگ دکتر کاغذی قصد داریم شما را با شکل جوش‌های هورمونی، انواع جوش با عکس، هورمون‌هایی که باعث بروز آن‌ها می‌شوند و روش‌های مؤثر مقابله با آن‌ها آشنا کنیم. پس اگر دچار این جوش ها هستید، در ادامه همراه ما باشید.

جوش‌های هورمونی چیست؟

جوش‌های هورمونی نوعی آکنه هستند که ریشه آن‌ها در تغییرات سطح هورمون‌ها به ویژه آندروژن‌ها (هورمون‌های مردانه که در زنان نیز وجود دارند) است. این جوش‌ها بیشتر در سنین نوجوانی و بزرگسالی ایجاد می‌شود، اما در هر سنی ممکن است رخ دهد. معمولا این نوع جوش‌ها با چرخه قاعدگی، استرس، مشکلات تیروئید یا تغییرات هورمونی دوران بارداری و یائسگی مرتبط هستند. ویژگی کلیدی جوش‌های هورمونی این است که به درمان‌های معمول ضدجوش پاسخ ضعیفی دارند و معمولا در مناطقی خاص ظاهر می‌شوند.

شکل جوش‌های هورمونی

تشخیص جوش‌های هورمونی با نگاه به مکان و نوع آن‌ها ممکن است. این جوش‌ها اغلب ویژگی‌های مشخصی دارند:

• تمرکز در نواحی پایین صورت: جوش‌های هورمونی معمولا در چانه، فک و گردن ظاهر می‌شوند. این ناحیه به تغییرات هورمونی حساس است و بیشتر تحت تأثیر آندروژن‌ها قرار می‌گیرد.
• جوش‌های بزرگ و ملتهب: برخلاف جوش‌های سرسیاه یا جوش‌های کوچک ناشی از آلودگی پوست، جوش‌های هورمونی اغلب ملتهب، قرمز و پر از چرک هستند. جوش هرمونی می‌تواند دردناک باشد و گاهی با تورم همراه شود.
• چرخه‌ای بودن: در زنان، جوش هورمونی معمولا قبل از شروع قاعدگی یا در روزهای تخمک‌گذاری ظاهر می‌شود و پس از اتمام این دوره‌ها کاهش می‌یابد.
• مقاوم بودن: جوش‌های هورمونی معمولا به کرم‌ها یا ژل‌های ضدجوش معمولی جواب نمی‌دهند و نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر دارند.

نقش هورمون‌ها در ایجاد جوش

برای درک بهتر علت جوش‌های هورمونی، باید کمی درباره هورمون‌ها و عملکرد آن‌ها بدانیم. هورمون‌ها پیام‌رسان‌های شیمیایی هستند که فعالیت‌های مختلف بدن را تنظیم می‌کنند، از جمله تولید سبوم (چربی پوست)، رشد مو و پاسخ التهابی پوست. هورمون‌هایی که ممکن است باعث جوش شود شامل موارد زیر است:

1. آندروژن‌ها

آندروژن هورمون جنسی مردانه است که در زنان نیز تولید می‌شود و نقش مهمی در تنظیم عملکرد پوست دارد. یکی از اصلی‌ترین اثرات آندروژن‌ها، تحریک غدد سبابه برای تولید چربی (سبوم) است. افزایش سبوم باعث می‌شود منافذ پوست مسدود شوند و محیط مناسبی برای رشد باکتری‌های مولد التهاب، مثل Propionibacterium acnes، فراهم شود. این فرآیند در نهایت به شکل جوش‌های قرمز، ملتهب و دردناک ظاهر می‌شود.

سطح آندروژن در زنان می‌تواند در دوره‌های مختلف زندگی تغییر کند؛ به‌ویژه قبل از قاعدگی، در دوران بارداری یا در شرایطی مانند سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS). این نوسانات هورمونی می‌توانند چرخه‌ای بودن جوش‌ها را توضیح دهند و نشان دهند که جوش‌ها غالبا در ناحیه فک و چانه متمرکز می‌شوند. درمان جوش‌های ناشی از آندروژن معمولا نیازمند مداخلات پزشکی مانند داروهای ضد آندروژن یا قرص‌های هورمونی است.

2. استروژن

استروژن هورمون جنسی زنانه است که اثرات متنوعی بر پوست دارد. یکی از مهم‌ترین نقش‌های آن، کاهش تولید سبوم و کنترل التهاب پوست است. به همین دلیل، سطح بالای استروژن معمولا با پوست صاف و کمتر مستعد جوش مرتبط است. استروژن با تعدیل فعالیت غدد سبابه و کاهش رشد باکتری‌های مولد التهاب، نقش حفاظتی در برابر آکنه دارد.

با کاهش سطح استروژن، مانند دوران قبل از قاعدگی یا یائسگی، اثر محافظتی آن کم می‌شود و تولید چربی پوست افزایش می‌یابد. این کاهش می‌تواند باعث بروز جوش‌های هورمونی در نواحی حساس مانند فک و چانه شود. بنابراین استروژن نقش متعادل‌کننده‌ای دارد و تغییر سطح آن باعث می‌شود پوست مستعد التهاب و جوش شود.

3. پروژسترون

پروژسترون هورمون زنانه دیگری است که اثرات متفاوتی بر پوست دارد. این هورمون می‌تواند تولید چربی توسط غدد سبابه را افزایش دهد و باعث انسداد منافذ و ایجاد محیط مستعد جوش شود. معمولا قبل از شروع قاعدگی، سطح پروژسترون افزایش می‌یابد و همین موضوع باعث شدت گرفتن جوش‌ها در این دوره می‌شود.

علاوه بر اثر مستقیم بر چربی پوست، پروژسترون می‌تواند پاسخ التهابی بدن را تغییر دهد و باعث شود التهاب جوش‌ها بیشتر شود. این ترکیب تولید چربی بالا و افزایش التهاب باعث می‌شود جوش‌های هورمونی بزرگ، قرمز و گاهی دردناک ظاهر شوند. درمان‌های موضعی و دارویی که هدفشان کاهش اثر پروژسترون یا کنترل تولید سبوم است، در کاهش شدت این جوش‌ها بسیار مؤثر هستند.

4. کورتیزول (هورمون استرس)

کورتیزول، هورمون اصلی استرس، می‌تواند نقش قابل توجهی در تشدید جوش‌های هورمونی داشته باشد. وقتی بدن تحت فشار روانی یا استرس مزمن قرار می‌گیرد، سطح کورتیزول افزایش می‌یابد. این هورمون تولید سبوم را تحریک می‌کند و التهاب پوست را تشدید می‌کند، که باعث می‌شود جوش‌های موجود بزرگ‌تر و ملتهب‌تر شوند و جوش‌های جدید بیشتری ایجاد شود.

علاوه بر اثر مستقیم روی پوست، کورتیزول می‌تواند تعادل هورمون‌های جنسی را تحت تاثیر قرار دهد و باعث افزایش فعالیت آندروژن‌ها شود. این اثر ترکیبی سبب می‌شود جوش‌های هورمونی در دوره‌های استرس شدید یا زمانی که مدیریت استرس ضعیف است، شدت بیشتری پیدا کنند. کنترل استرس می‌تواند به کاهش این اثر کمک کند.

5. انسولین و هورمون‌های مرتبط با تغذیه

انسولین هورمونی است که سطح قند خون را تنظیم می‌کند و نقش مهمی در متابولیسم دارد. افزایش ناگهانی قند خون باعث ترشح انسولین بیشتر می‌شود و انسولین اضافی می‌تواند تولید آندروژن‌ها را تحریک کند. در نتیجه، غدد سبابه فعالیت بیشتری پیدا کرده و جوش‌های هورمونی تشدید می‌شوند.

علاوه بر این، انسولین می‌تواند التهاب پوست را افزایش دهد و حساسیت به باکتری‌های مولد جوش را بیشتر کند. به همین دلیل رژیم غذایی پر قند و فرآوری‌شده با شدت جوش‌ها مرتبط است. کاهش مصرف شیرینی، نوشیدنی‌های گازدار و مواد غذایی فرآوری‌شده، همراه با انتخاب غذاهای با شاخص گلیسمی پایین، می‌تواند به کنترل جوش‌های هورمونی کمک کند.

راهکارهای مقابله با جوش‌های هورمونی

اگر جوش‌ها هورمونی باشند، چندین راهکار می‌تواند کمک کند:

1. مشاوره پزشکی و ارزیابی هورمونی

یکی از مهم‌ترین قدم‌ها برای مقابله با جوش‌های هورمونی، مراجعه به پزشک متخصص پوست یا غدد است. جوش‌های هورمونی معمولا مقاوم به درمان‌های معمول هستند و بدون تشخیص دقیق علت هورمونی، درمان موثری ندارند. پزشک با انجام آزمایش‌های هورمونی، مانند بررسی سطح آندروژن‌ها، استروژن، پروژسترون و حتی هورمون‌های تیروئیدی، می‌تواند علت اصلی جوش‌ها را مشخص کند.

این ارزیابی نه تنها به تشخیص درست کمک می‌کند بلکه مسیر درمانی مناسبی را هم تعیین می‌کند. برای مثال، اگر جوش‌ها ناشی از سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) باشند، تنها درمان موضعی کافی نیست و نیاز به داروهای هورمونی یا تغییر سبک زندگی برای کنترل سطح آندروژن‌ها وجود دارد.

2. درمان‌های موضعی تخصصی

یکی دیگر از راهکارهای مؤثر برای مقابله با جوش‌های هورمونی، استفاده از درمان‌های موضعی تخصصی است. برخلاف جوش‌های ساده یا ناشی از آلودگی پوست، جوش‌های هورمونی معمولا به کرم‌ها و ژل‌های ضدجوش ساده پاسخ نمی‌دهند و نیاز به محصولات با ترکیبات فعال دارند. این محصولات شامل رتینوئیدها، بنزوئیل پروکسید و آنتی‌بیوتیک‌های موضعی هستند که باعث کاهش التهاب، باز کردن منافذ پوست و کنترل رشد باکتری‌ها می‌شوند.

• رتینوئیدها (Tretinoin, Adapalene, Tazarotene): منافذ مسدود پوست را باز کرده و با افزایش نوسازی سلولی، از بروز جوش‌های جدید جلوگیری می‌کند. همچنین التهاب پوست را کاهش داده و باعث بهبود بافت پوست می‌شود.
• بنزوئیل پروکسید (Benzoyl Peroxide): باکتری‌های مولد التهاب پوست را از بین می‌برد و چربی اضافی پوست را کاهش می‌دهد. برای جوش‌های چرکی و ملتهب بسیار مؤثر است.
• آنتی‌بیوتیک‌های موضعی (Clindamycin, Erythromycin): رشد باکتری‌ها را مهار کرده و التهاب جوش هورمونی را کاهش می‌دهد. آنتی بیوتیک ها معمولا همراه با بنزوئیل پروکسید برای افزایش اثر و جلوگیری از مقاومت باکتری‌ها استفاده می‌شوند.
• اسید سالیسیلیک (Salicylic Acid): سلول‌های مرده و چربی را از منافذ پاک می‌کند و از انسداد منافذ جلوگیری می‌کند. مناسب برای جوش‌های سرسیاه و جوش‌های سبک تا متوسط است.
• نیاسینامید (Niacinamide) و ترکیبات ضدالتهاب: قرمزی و التهاب جوش‌ها را کاهش داده و به ترمیم بافت پوست کمک می‌کند. معمولا مکمل سایر درمان‌ها برای محافظت و آرام‌سازی پوست استفاده می‌شود.

استفاده منظم و درست از این محصولات ضروری است. معمولا توصیه می‌شود درمان را به صورت تدریجی آغاز کنید تا پوست عادت کند و از تحریک بیش از حد جلوگیری شود. همچنین برای جوش‌های شدید یا مقاوم، ممکن است پزشک ترکیبی از چند درمان موضعی را تجویز کند تا اثر درمانی به حداکثر برسد.

3. داروهای خوراکی و تنظیم هورمونی

در بسیاری از موارد، کنترل جوش‌های هورمونی بدون داروهای خوراکی مؤثر نیست. داروهایی مانند قرص‌های ضد بارداری هورمونی، اسپیرونولاکتون و برخی آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی می‌توانند تغییرات هورمونی پوست را کنترل کنند و جوش‌ها را کاهش دهند. بررسی کلی این داروها:

• قرص‌های ضدبارداری هورمونی (Combined Oral Contraceptives): با کاهش اثر آندروژن‌ها روی پوست، تولید چربی را کنترل کرده و از بروز جوش‌های جدید جلوگیری می‌کنند. معمولا برای زنان مبتلا به جوش‌های هورمونی چرخه‌ای بسیار موثراند.
• اسپیرونولاکتون (Spironolactone): یک داروی ضد آندروژن است که فعالیت هورمون‌های مردانه را کاهش می‌دهد و باعث کاهش جوش‌های فک و چانه می‌شود. معمولا در زنان با جوش‌های مقاوم به درمان موضعی تجویز می‌شود.
• آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی (Doxycycline, Minocycline): التهاب شدید پوست و باکتری‌های مولد جوش را کنترل می‌کند. معمولا کوتاه‌مدت و همراه با درمان‌های موضعی برای جلوگیری از مقاومت باکتری‌ها استفاده می‌شود.
• ایزوتریتینوئین خوراکی (Isotretinoin): تولید سبوم را به شدت کاهش داده و منافذ پوست را باز می‌کند. برای جوش‌های شدید، مقاوم و چرکی توصیه می‌شود و باید تحت نظر متخصص پوست مصرف شود.

این داروها معمولا همراه با درمان‌های موضعی استفاده می‌شوند تا اثرگذاری بیشتری داشته باشند و از مقاومت باکتری‌ها جلوگیری شود. نکته مهم این است که داروهای خوراکی حتما باید تحت نظر پزشک مصرف شود، زیرا استفاده خودسرانه می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد و مشکل جوش را پیچیده‌تر کند.

4. تغذیه و سبک زندگی

تغییر سبک زندگی و تغذیه نقش مهمی در کنترل جوش‌های هورمونی دارد. برخی غذاها سطح انسولین و آندروژن‌ها را افزایش می‌دهند و شدت جوش‌ها را بیشتر می‌کنند. به همین دلیل کاهش مصرف شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های گازدار و غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند کمک قابل توجهی به کاهش جوش‌ها کند. همچنین مصرف مواد غذایی با شاخص گلیسمی پایین مانند سبزیجات، غلات کامل و پروتئین سالم باعث تعادل هورمونی و کاهش تولید سبوم می‌شود.

کنترل استرس نیز اهمیت زیادی دارد. استرس باعث افزایش هورمون کورتیزول می‌شود و تولید چربی و التهاب پوست را بیشتر می‌کند. فعالیت‌های ساده مانند ورزش منظم و خواب کافی می‌تواند سطح کورتیزول را کاهش دهد و به کنترل جوش‌های هورمونی کمک کند.

5. مراقبت روزانه پوست

مراقبت درست از پوست بخش جدایی‌ناپذیر کنترل جوش‌های هورمونی است. پاکسازی روزانه پوست با شوینده‌های ملایم، بدون ایجاد خشکی یا تحریک بیش از حد، می‌تواند تجمع سبوم و آلودگی را کاهش دهد و از مسدود شدن منافذ جلوگیری کند. استفاده از محصولات غیرکومدوژنیک برای مرطوب‌کننده و کرم‌های ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد، زیرا این محصولات منافذ پوست را نمی‌بندند و باعث تشدید جوش نمی‌شوند.

علاوه بر پاکسازی، باید از مالش یا فشار دادن جوش‌ها خودداری کرد. این کار باعث تشدید التهاب، عفونت و ایجاد جای جوش دائمی می‌شود. همچنین استفاده از ماسک‌های صورت یا درمان‌های خانگی با ترکیبات تحریک‌کننده می‌تواند وضعیت پوست را بدتر کند. مراقبت روزانه منظم، همراه با درمان‌های پزشکی و تغییر سبک زندگی، بهترین نتیجه را در کنترل جوش‌های هورمونی به دست می‌دهد و پوست سالم، شفاف و کم‌التهاب باقی می‌ماند.

نکات کلیدی برای کنترل جوش‌های هورمونی

در کنار درمان، باید برخی نکات را برای از بین بردن جوش هورمونی در نظر داشته باشید:

• صبوری داشته باشید: درمان جوش هورمونی زمان‌بر است و معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد تا نتیجه قابل مشاهده شود.
• از فشردن جوش‌ها خودداری کنید: این کار می‌تواند التهاب و اسکار را افزایش دهد.
• مراقبت شخصی و پیگیری پزشکی: درمان ترکیبی شامل دارو، مراقبت پوستی و تغییر سبک زندگی، بهترین نتیجه را می‌دهد.

منابع:

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5015761/

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21792-hormonal-acne