شاید با خود فکر کنید که رژیم غذایی یا سبک زندگی تنها عامل ایجاد جوش صورت است، اما حقیقت این است که ژنتیک نقش بسیار پررنگی دارد. اگر والدین یا خواهر و برادر شما دچار آکنه شدید بودهاند، احتمال اینکه شما هم تجربه مشابه داشته باشید زیاد است. آکنه و جوش ژنتیکی برخلاف انواع معمولی، اغلب پایدارتر، مقاومتر و با شدت بالاتر است و میتواند از نوجوانی تا بزرگسالی ادامه داشته باشد. در ادامه این مقاله در وبلاگ دکتر کاغذی دقیقا بررسی میکنیم که ژنتیک چگونه بر پوست شما تاثیر میگذارد، چه عواملی باعث تشدید آکنه میشود و بهترین روشهای علمی برای مدیریت و درمان این نوع جوشها کداماند.
مطالب این مقاله
ژنتیک و نقش آن در آکنه
ژنتیک نقش کلیدی در تعیین حساسیت پوست به عوامل مختلف دارد. مطالعات دوقلویی و خانوادگی نشان دادهاند که اگر یکی از والدین آکنه شدید داشته باشد، احتمال ابتلای فرزند به آکنه به طور قابل توجهی افزایش مییابد. ژنهای مرتبط با آکنه عمدتا بر سه زمینه تاثیر میگذارند:
- فعالیت غدد سباسه و تولید چربی پوست: ژنهایی مانند FGF2 و PPARγ میتوانند میزان ترشح سبوم را تنظیم کنند. تولید بیش از حد سبوم محیطی ایدهآل برای رشد باکتریهای مولد آکنه ایجاد میکند.
- پاسخ ایمنی و التهابی پوست: ژنهای مرتبط با التهاب مانند TNF-α و IL-1 میتوانند شدت واکنش التهابی پوست نسبت به باکتریها و انسداد منافذ را افزایش دهند.
- تولید هورمونها و حساسیت به هورمونها: ژنهایی که بر سطح آندروژنها اثر میگذارند، مانند CYP17، میتوانند ترشح چربی و التهاب پوست را افزایش دهند.
بنابراین ژنتیک میتواند تعیین کند که پوست شما نسبت به عوامل محیطی و هورمونی چقدر حساس است و این حساسیت اغلب از والدین به فرزندان منتقل میشود.
شواهد علمی از نقش ژنتیک در آکنه
مطالعات مختلف، از جمله تحقیقات دوقلوها، نشان دادهاند که وراثت میتواند تا 80 درصد در شدت و شیوع آکنه نقش داشته باشد. در یک مطالعه مشهور، دوقلوهای همسان بیشتر از دوقلوهای غیرهمسان الگوهای مشابهی از آکنه داشتند، حتی زمانی که سبک زندگی آنها متفاوت بود.
همچنین تحقیقات ژنومی اخیر چندین ژن را شناسایی کردهاند که با آکنه مرتبط هستند. به عنوان مثال، ژن TNF-α در بروز آکنه التهابی نقش دارد و تغییرات ژنتیکی در این ژن میتواند احتمال ابتلا به آکنه شدید را افزایش دهد. ژن IL-1α نیز بر پاسخ التهابی پوست و شدت جوشها تاثیر میگذارد.
این یافتهها نشان میدهند که اگرچه سبک زندگی و مراقبتهای پوستی مهم هستند، ژنتیک میتواند تعیین کند چه کسی بیشتر مستعد ابتلا به آکنه است و چه کسی احتمالاً دچار آکنه شدید خواهد شد.
تفاوت بین آکنه ژنتیکی و آکنه محیطی
آکنه ژنتیکی معمولاً از نوجوانی شروع میشود و میتواند تا بزرگسالی ادامه یابد. ویژگیهای آن شامل:
- پایداری طولانیمدت: حتی با مراقبتهای معمول پوست، آکنه مداوم باقی میماند.
- شدت بالا: احتمال ایجاد جوشهای کیستی و اسکار بیشتر است.
- الگوهای خانوادگی: والدین یا خواهر و برادرها نیز ممکن است آکنه مشابه داشته باشند.
در مقابل، آکنه محیطی معمولا به دلایل خاص ایجاد میشود، مانند رژیم غذایی ناسالم، استرس، استفاده از محصولات آرایشی نامناسب یا تغییرات هورمونی موقتی. این نوع آکنه اغلب با اصلاح سبک زندگی و مراقبتهای پوستی کنترل میشود و کمتر به اسکار دائمی منجر میشود.
مدیریت و درمان آکنه ژنتیکی
مدیریت آکنه و جوش ژنتیکی چالشبرانگیزتر از آکنه محیطی است؛ زیرا عوامل ژنتیکی قابل تغییر نیستند. با این حال درمانهای موثری برای کاهش التهاب، کنترل تولید سبوم و جلوگیری از ایجاد اسکار وجود دارند:
1. درمان موضعی
درمان موضعی اولین قدم و پایهایترین روش برای کنترل آکنه و جوش ژنتیکی است؛ زیرا مستقیما روی پوست تأثیر میگذارد و میتواند شدت جوشها را کاهش دهد. درمان موضعی شامل چند گروه از داروهاست:
· رتینوئیدها
این گروه از داروها، شامل ترتینوئین، آداپالن و تازاروتن، با تنظیم چرخه بازسازی سلولی و جلوگیری از انسداد منافذ، نقش بسیار موثری دارند. رتینوئیدها همچنین میتوانند التهاب پوست را کاهش داده و تشکیل جوشهای جدید را به تاخیر بیاندازند. استفاده منظم و طولانیمدت این داروها، حتی در موارد ژنتیکی، میتواند آکنه را کنترل کند، اگرچه در هفتههای اولیه ممکن است جوشهای جدیدی ظاهر شود یا التهاب کمی افزایش یابد که طبیعی است.
· آنتیبیوتیکهای موضعی
داروهایی مانند کلیندامایسین و اریترومایسین با کاهش رشد باکتری Propionibacterium acnes (عامل ایجاد آکنه) و کنترل التهاب پوست، اثر درمانی دارند. ترکیب آنها با رتینوئیدها یا بنزوئیل پراکسید اغلب نتیجه بهتری دارد و خطر مقاومت باکتریایی را کاهش میدهد.
· بنزوئیل پراکسید و اسید سالیسیلیک
این ترکیبات باعث لایهبرداری پوست، کاهش انسداد منافذ و کاهش جمعیت باکتریها میشوند. استفاده مداوم از این محصولات، به ویژه در آکنه و جوش ژنتیکی که تمایل به تکرار دارد، اهمیت زیادی دارد. ترکیب این محصولات با روتین پوستی مناسب میتواند شدت آکنه و تعداد جوشها را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
2. داروهای خوراکی
در موارد شدید یا مقاوم، درمان خوراکی راه درمان آکنه و جوش ژنتیکی است؛ برای مثال هنگامی که آکنه ژنتیکی باعث ایجاد جوشهای کیستی یا ندول شده است. داروهای خوراکی شامل:
· آنتیبیوتیکهای خوراکی
داکسیسایکلین و مینوسایکلین رایجترین داروهای خوراکی است. این داروها با کاهش التهاب سیستمیک و کنترل رشد باکتریها، به کاهش شدت جوشها کمک میکند. مصرف آنها معمولا کوتاهمدت (حدود ۳ تا ۶ ماه) است تا از مقاومت باکتریایی جلوگیری شود.
· داروهای تنظیمکننده هورمون
در زنان، داروهای ضدبارداری خوراکی و اسپیرونولاکتون میتواند سطح آندروژنها را کاهش داده و ترشح چربی پوست را کنترل کند. این درمانها به ویژه در افرادی که آکنه آنها در دوره قاعدگی تشدید میشود، بسیار مؤثر هستند.
· رتینوئیدهای خوراکی
ایزوترتینوئین، دارویی بسیار قوی برای آکنه شدید و مقاوم است. این دارو میتواند تولید سبوم را به شکل قابل توجهی کاهش دهد، منافذ را باز کند و التهاب پوست را کنترل کند. با این حال، ایزوترتینوئین نیاز به نظارت دقیق پزشک دارد، زیرا عوارض جانبی آن شامل خشکی شدید پوست، تغییرات چربی خون و اثرات بر کبد است.
3. مراقبتهای تکمیلی
علاوه بر درمانهای دارویی، اقدامات تکمیلی و تغییر سبک زندگی نقش کلیدی در کنترل آکنه ژنتیکی دارند. مراقبتهای ضروری پوست در طول روز به شکل زیر است:
- پاکسازی ملایم پوست: استفاده از شویندههای غیرتحریککننده و ملایم باعث حذف چربی اضافی و سلولهای مرده پوست میشود بدون اینکه التهاب را تشدید کند. شستوشوی بیش از حد یا استفاده از محصولات خشن میتواند آکنه را بدتر کند.
- محافظت از آفتاب: تابش مستقیم نور خورشید باعث افزایش التهاب و تیرگی جای جوش میشود. استفاده از کرم ضدآفتاب مناسب برای پوستهای مستعد آکنه ضروری است.
- تغذیه و سبک زندگی سالم: کاهش مصرف شکر و محصولات لبنی پرچرب و افزایش مصرف سبزیجات و میوهها میتواند التهاب پوست را کاهش دهد. همچنین مدیریت استرس و خواب کافی، تعادل هورمونی را بهبود میبخشد و به کنترل آکنه کمک میکند.
سخن پایانی
آکنه و جوش ژنتیکی یکی از انواع آکنه است که تحت تأثیر مستقیم عوامل وراثتی قرار دارد. اگرچه ژنتیک نمیتواند تغییر کند، اما با شناخت دقیق نقش آن و استفاده از روشهای درمانی مناسب، میتوان شدت آکنه را کاهش داد و از ایجاد جای جوش جلوگیری کرد. مطالعات علمی نشان میدهند که افراد با سابقه خانوادگی آکنه باید مراقبتهای پوستی منظم و درمانهای پیشگیرانه را جدی بگیرند.
منابع:
